محترم عبدالقیوم میرزاده
۲۸ اسد؛ سالگرد استرداد استقلال افغانستان
و میراث ماندگار شاه امانالله خان
هلند،اگست ۲۰۲۶
۲۸اسد در حافظۀ تاریخی مردم افغانستان تنها یک تاریخ درجنتری نیست؛ بلکه نمادی از آزادیخواهی، سربلندی ملی، ابهت، وقار، شکوه ملی و ارادۀ یک ملت برای تعیین سرنوشت خویش است. در ۲۸ اسد ۱۲۹۸ خورشیدی، برابر با ۱۹ آگست ۱۹۱۹ میلادی، افغانستان پس از مبارزات، فداکاریهای فراوان ملی و نقش برازندهٔ شخصیت بی بدیل تاریخ کشور ما شاه امان الله خان غازی توانست استقلال سیاسی، حق تعین سرنوشت و حق تعیین سیاست خارجی خویش را از بریتانیای سیطره جوبا شمشیر بران بازپس گیرد. این روز در تاریخ معاصر افغانستان به عنوان روز استرداد استقلال کشور شناخته میشود.
استقلال افغانستان نتیجۀ مبارزات طولانی مردم افغانستان و جانفشانی های ملی اندیشان و آزادیخواهان بود که در برابر نفوذ و سلطۀ استعمار ایستادگی کردند و نام پُر افتخار خویش را در دل تاریخ کشور ثبت کردند. با این همه، نقش شاه امانالله خان در تبدیل آرمان استقلال به یک هدف روشن سیاسی و در بهدستآوردن استقلال داخلی و خارجی کشور، جایگاهی خاص در تاریخ افغانستان دارد و به نماد بی بدیل ملی تبدیل گردیده است. او در آغاز سلطنت خویش، استقلال کامل افغانستان در سیاست خارجی را به عنوان یکی از مهمترین اهداف دولت مطرح کرد و در سال ۱۹۱۹بنابرتجاوزات پیهم انگلیس به حکم عدم پذیرش استقلال سیاسی ، مردم وکشور ما وارد جنگ با بریتانیا شد؛ این جنگ در تاریخ بنام جنگ سوم افغان و انگلیس مسمی است، این جنگ در حقیقت ارادهٔ ملت ما بود که همه هستی اش را تا آخرین قطرهٔ خون نیز برای آزادی و سربلندی میهن شان مایه بگذارند.
در این جنگ افغانان با سلاح و مهمات نهایت ساده و ابتدایی اما با ارادهٔ سرشار از وطن دوستی و آزادیخواهی تحت زعامت سردار آزادی و عدالت شاه امان الله خان در برابر اردوی سراپا مجهزهیولای استعمار و بردگی قرن که میگفتند (آفتاب در قلمروش غروب نمیکند) با مهارت و شتارت شتافتند و دشمن را به پذیرش و تمکین به خواسته های برحق شان یعنی آزادی و استقلال واداشتند و سر انجام در نزدهم اگستسال ۱۹۱۹ انگلیس تحت معاهدهٔ استقلال افغانستان را برسمیت شناخت.
شاه امانالله خان برای نسلهای امروز و فردای افغانستان نمادملی یک دوره تاریخی است که در آن استقلال سیاسی با اندیشۀ دولتسازی، طرح و تصویب قوانین، اصلاحات و پیشرفت کشور پیوند خورد. اهمیت تاریخی او تنها در اعلام استقلال خلاصه نمیشود؛ بلکه در این نهفته است که میخواست افغانستان پس از رهایی سیاسی، در عرصههای آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی نیز به سوی نوسازی حرکت کند.
در سالهای پس از استقلال، شاه امانالله خان برنامههایی وسیع برای گسترش آموزش، ایجاد نهادهای جدید و توسعه روابط خارجی افغانستان را رویدست گرفت وپیاده کرد. گزارشهای تاریخی رسمی افغانستان از توجه او به آموزش نوین و فرستادن محصلان اعم از مرد و زن به خارج از کشور یاد کردهاند. همچنین در عرصۀ اقتصادی، در زمان این زعیم ملی اقداماتی برای ایجاد ساختارهای اقتصادی جدید و توسعۀ صنایع انجام شد و نخستین بانکنوتهای افغانی نیز در همان دوره به چاپ رسید. اوبرای اولین بار در تاریخ افغانستان شعار«شمشیر ها وتفنګها را کنار بګذارید وقلم را بردارید که یک ملت بیسواد وبی تعلیم هیچګاه آزاد بوده نمیتواند!» را رهنمای عمل ادارهٔ دولت و مردم ساخت.
از این منظر، امانالله خان را با اقدامات انسان دوستانه، ترقی خواهانه، دولت ساز، قانونمدار، عشق به میهن آزاد و سربلند و جد و جهدش درحصول استقلال سیاسی کشور میتوان یکی از چهرههای تابناک وبی بدیل تاریخ معاصر افغانستان دانست که استقلال را نه فقط به معنای رهایی از سلطۀ خارجی، بلکه به عنوان پیششرطی برای ساختن یک کشور مستقل و توانمند میدید.
این شاه انسان دوست سیستم برده داری را لغو کرد و سیستم قضایی مدرن را جانشین سیستم بدوی محاکم صحرایی و (مجرم محکوم) گردانید. در دوران او بود که اولین قانون اساسی کشور ما ثبت تاریخ شد، در این دوران بود که اساسات یک دولت مدرن با ساختار هیئت یا شورای وزرأ پایه گذاری گردید و ده ها مقرره ها و نظامنامه های اجرائی به تصویب رسید. درب مکاتب بروی دختر و پسر این سرزمین باز گردید و زنان منحیث افرار کامل الحقوق جامعه شناخته شدند. در اثر مساعی او و گروه همکاران و همفکرانش کشور ما افغانستان عزیز در شاهراه ترقی و تمدن پاگذاشت.
از همین رو، ۲۸ اسد باید فراتر از یک مناسبت سیاسی یا حکومتی، به عنوان یک ارزش ملی یک نماد ملی نگریسته شود؛ ارزش و نمادی که میتواند متعلق به تمام مردم افغانستان، با هر قوم، زبان، منطقه و دیدگاه سیاسی باشد. استقلال هنگامی معنا و دوام واقعی پیدا میکند که به وحدت ملی، عزت انسانی، حاکمیت قانون، پیشرفت اقتصادی، دانش، آبادانی و زندگی شرافتمندانۀ مردم منجر شود.
گرامیداشت سالگرد استقلال، در حقیقت گرامیداشت آرمان آزادی است. در چنین روزی، پرچم افغانستان تنها یک نشانۀ ظاهری نیست؛ بلکه یادآور نسلی است که برای داشتن یک کشور آزاد، مستقل و ترقی پسند تلاش کرد. بزرگداشت از این روز میتواند فرصتی باشد برای بازخوانی تاریخ پر نشیب و فرار اما با شکوه آزادیخواهی، آموزش نسل جوان و انتقال این پیام که استقلال یک کشور تنها با بهدستآوردن آن حفظ نمیشود؛ بلکه نیازمند آگاهی، وحدت، مسئولیتپذیری و تلاش مداوم نسلهای بعدی است.
همچنین شایسته است از شاه امانالله خان به عنوان یکی از نمادهای برجستۀ ملی استقلال و دولتسازی افغانستان با نگاه تاریخی و ملی یاد شود. احترام به شخصیتهای تاریخی و ملی به معنای شناخت نقش آنان در مقاطع سرنوشتساز تاریخ است. امانالله خان، با همۀ فراز و نشیبهای دوره سلطنتش، در حافظۀ تاریخی افغانستان با مسئلۀ استقلال و تلاش برای نوسازی کشور پیوندی ناگسستنی یافته است.
۲۸ اسد یادآور روزی است که افغانستان جایگاه خود را به عنوان کشوری آزاد و مستقل درروابط بین المللی تثبیت کرد. این پیروزی حاصل فداکاری مردم افغانستان و مبارزۀ استقلالخواهانهای بود که شاه امانالله خان در رأس دولت آن را به یک هدف سیاسی روشن تبدیل کرد. از این رو، نام امانالله خان و نام استقلال افغانستان در تاریخ معاصر کشور در کنار یکدیگر قرار گرفته و نماد ملی اند.
امروز، بزرگداشت ۲۸ اسد باید فرصتی برای تجلیل از شهیدان و مبارزان راه آزادی، احترام به شخصیتهای تاریخی چون شاه امانالله خان و تجدید پیمان با ارزشهای استقلال، عزت ملی و سربلندی افغانستان باشد.
استقلال، میراث یک نسل نیست؛ امانتی تاریخی است که هر نسل آن را از نسل پیشین تحویل میگیرد و باید با دانش، وحدت، آبادانی و احساس مسئولیت به نسل آینده بسپارد.
۲۸ اسد، روز سربلندی افغانستان و یادآور آرمان آزادی و استقلال ملت افغانستان گرامی باد.
یاد شاه امانالله خان و همه جانباختگان راه استقلال و آزادی افغانستان جاودانه باد.
پاینده باد استقلال افغانستان