
محترم بصیر دهزاد
اثرات منفی کلتور توصیف و تمجید مبالغه آمیز از افراد، رهبران سیاسی
و کارکرد های اجتماعی و سیاسی در حفظ عدالت، اعتماد و ثبات
کنفرانس ( علمی؟؟؟؟) طالبان در شهر کابل با تعریف و توصیف مبالغه آمیز ملا هیبت الله از جانب خودش و برای خودش و کسب یک لقب دیگر بر القاب طولانی وی ( ستاره اسلامی شرق و غزب) افزوده شد. کنفرانس که تنها تجلی من برآوردی ها ، نصیحت ها ( در سطح یک ملای قریه) بود واو خودش را در جایگاه چوپان و مردم قریب به چهل میلیونی افغانستان را رمه تعریف کرد. او به عوض قانون ، حاکمیت قانون و نظام مبتنی بر ارزش های انسانی و ضمانت های قانونی، به نصیحت کردن متوسل شد و به خودش مقام شرعی ( تنها من وبس) ( شیخ الاسلام) داد.
در این نوشته بحث مبالغه و توصیف و تعریف متفاوت با اصل و واقعیت را باید در یک تحلیل روان شناسی، اجتماعی و اخلاقی گرفت زیرا بکار گیری این مفهوم در حالیکه یک شیوه تعامل انسانی در تقویت اعتماد به نفس ، ایجاد انگیزه و تحکیم روابط اجتماعی است و میتواند در تشویق رفتار و اعمال مثبت اثر بخش باشد و لی از جانب دیگر زمان که این توصیف ها و تمجید ها فراتر از اصل واقعیت ها و اثر بخشی ها ، یعنی در سطح ( مبالغه، اغراق و غلو) و ستایش باشد، اهمیت فرد و کارکرد ش را میتواند به عدم صداقت، هدف های نامشروع، خود برتر بینی، و کاهش آن صداقت ، اهمیت و فضیلتی مواجه سازد که فرد خودش و یا هموندان واطرافیانش به او نسبت میدهند.
این بدین معنی است که تعریف و توصیف مبالغه آمیز به معنی نسبت دادن ویژه گیها، توانائي و مهارت های فراتر از واقعیت به یک فرد است ، به گونه که میان تصور از یک شخص ( رهبر) و عملکرد واقعی او تفاوت بزرگ وجود داشته و بدون شک در این مورد موضوع شخصیت پرستی ( کیش شخصیت) مطرح بحث میشود که در طول تاریخ اسیب های بزرگ را بر روابط اجتماعی، سیاسی و محاسبات قدرت وارد نموده است و جامعه را به بحران های بزرگ مواجه میسازد.
البته نباید از یک مسآله انکار نمود که مبالغه و تصور شخص از توانائی خود و داشتن قدرت فوق افراد دیگر یک مشکل و یا مریضی روانی است که این موضوع خارج بحث ما میشود.
انگیزه بحث کلتور خود ستاسی و یا استفاده از کلمات و تعریف های مبالغه آمیز در ارزیابی ها، بررسی ها از شخصیت های گذشته و حال، گروه های اجتماعی و اتنیکی و یا منطقه میباشد که در میان حلقات سیاسی، شخصیت ها، بخش کلتور عامیانه ، بیان احساسات شخصی و دها مثال های دیگر وجود دارند که هر جامعه پر از انقتطاب های سیاسی، اتنیکی، مذهبی و فرهنگی در هر مقطع بدان مواجه است که جامعه افغانی ما نیز از این آسیب ها مبرا نیست و نبوده است.
برای بیان این موضوع یک فرد شعری از شاعر نستوه زبان دری-فارسی انوری را بیاد آوردم که میگفت:
«کتاب مدح ترا آب بحر کافی نیست
که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم».
یا فردی در شعر شاعر نستو فاریابی که گفته است:
نه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
تا بوسه بر رکاب قزل ارسلان دهد.
در اوضاع پچیده انقطابی در عرصه های سیاسی، زبانی و اتنیکی و مذهبی کنونی وطن ما تبارز احساسات مبالغه آمیز ، توصیف های مبالغه آمیز و هم چنان بدوگوئی ها و سیاه ساختن حریف های طرف سیاست ، زبان، قوم و مذهب بطور مبالغه آمیز یکی از چالش های خطرناک تحریک احساسات ( در هر دو بعد) میباشد.
استفاده تعریف های مبالغه آمیر بدون شک یک افاده تصنعی و واهی گرائی است که با اصل هویت، کرکتر، توانائی، خلاقیت و کارائی یک فرد، یک رهبر و یا یک گروه اجتماعی در تفاوت است و بیان یک تصویر غیر واقعی و اغوا کننده میباشد.
در ادبیات نوشتاری و شفاهی وطنی تعریف و ستایش های ( پسوندی و پیشوندی) زیاد بکار گرفته میشوند مانند: ترین، لوی، مشر، ارشد، یگانه و یا کلمات مانند: بی نظیر ترین، بی مانند ترین، غیر قابل جاگزینی و دها کلمات دیگر.
از نظر روانی یا روان شناسی اجتماعی تعلقیت یک فرد با یک منطقه ، زبان و و یا محل که در آن زاده و بزرگ شده است، تعلقیت و رشته های عمیق احساسی با محل و کلتور و سایر ارزش های فرهنگی که شخص در آن به رشد هویت خود رسیده و بخشی از شخصیت او را تشکیل داده است، توصیف های مبالغه آمیزی هم میتواند با اصل واقعیت در تفاوت باشد ( میوه ما در هیچ جای دنیا پیدا نمیشود، ، زیبائی منطقه ما به مانند بهشت روی زمین است. ما جنگجو هستیم، شهر ما مانند پاریس و لندن مقبول است و عیره ) این تصور های متفاوت از واقعیت را نمیتوان بیشتر به نقد گرفت چونکه بخشی از روان اجتماعی همان منطقه است و هم هویت شخص بران گره خورده اند.
اما مسآله مورد بحث ما بیشتر بر توصیف و تعریف های مبالغه آمیز مرتبط میشوند که میتواند تصور های واهی و ساخته گی از رهبران گذشته، گروه های سیاسی ، افکار تعصب آمیز ، تفوق طلبی ، کوبیدن و سیاه ساختن افراد و شخصیت های سیاسی، اجتماعی و مذهبی ارائه کند که میتواند مغضلات بزرگ را در همدیگر پذیری، انعطاف، ایجاد اهداف مشترک برای امروز و آینده کشور و سرنوشت یک ملت واحد ایجاد نماید.
یکی از آسیب های استفاده از توصیف و تعریف های مبالغه آمیز و یا ایجاد تصورات واهی و دور از واقعیت در این است که از یک جهت خطا ها و اشتباهات یک شخص، یک رهبر پوشیده و زیر سایه توصیف قرار میگیرد و از جانب دیگر تمایل درس گرفتن از اشتباهات، اعتراف جسورانه بدانها و اصلاح اشتباه ایجاد نمیگردد و اصلاح در رفتار بوجود نمیآید.
فرهنگ توصیف و تعریف مبالغه آمیز خود تضعیف فرهنگ نقد پذیری و جلو گیری از اشتباهات را به وجود میآورد.
تعریف و توصیف مبالغه آمیز زمانیکه در مورد افراد که در هرم قدرت سیاسی قرار د ارند و یا صاحب نفوذ اجتماعی باشند، میتواند فضای گفتگو و راه های حل سازنده را مانع گردد. به بیان دیگر انتقاد از یک رهبر مورد توصیف و تعریف مبالغه آمیر نوعی از بی احترامی و مخالفت علیه او تلقی میگردد.
توصیف و تعریف مبالغه آمیز همچنان وسیله یست برای فرهنگ تملق و چاپلوسی در وجود افراد محافظه کار، شخصیت های استفاده جو و مفسد، قدرت طلب، تشنه رهبری و افرای دارای شخصیت های آسییب دیده که کاستی شخصیت و کم ارزشی فردی خویش را با چنین تملق و پاپلوسی و استفاده از توصیف مبالعه رو پوشی وتلاشی برای کسب مقام و جایگاه میکنند که با کارائي و شایسته گی شان در تفاوت بزرگ قرار دارد ، از این درگاه باز عقده های روانی خویش را فرو نشانی نموده یک نوع شخصیت کاذب را کسب میکنند. بدون شک این روش در محیط علمی، اداری و سازمانی موجب جاگزینی بی عدالتی به عوض جاگزینی ارزش ها میگردد.
در اوضاع و شرایط پراز انقطاب کنونی ما ، فرهنگ ستایش و تعریف مبالغه آمیر در میان حلقات سیاسی و اجتماعی ما در دو جهت چالش برانگیر شده است:
یک : در توضیف مبالغه آمیز از رهبران گذشته و حال بر بنیاد تعلقات سیاسی ، اجتماعی و اتنیکی ( قومی) که هدف حفظ من براوردی تعلقات ، احساسات و تمائلات قومی اند.این گروه قبل از این که رهبران و شاهان گذشته را در یک نقد و مقایسه نکات مثبت و منفی شان قرار دهند، بی بدیل، یگانه، وطنخواه، بی اشتباه و دها توصیف دیگر معرفی میکنند.
دوم: اینکه رهبران گذشته را با نفرت ناشی تفاوت اعتقاد های سیاسی ، تمائلات قومی و مذهبی مبالغه آمیز به محکومیت، دشنام (حتی تعرض به مقدسات فامیلی و خانواده گی) و شجره کشی های قومی و تباری میگیرند، یا اینکه به آسانی حکم افراد و شخصیت های سیاسی را با روابط استخبارات خارجی نموده که بدون شک خود را دچار محدودیت فکری جانبدارانه ، غیر واقعی نموده و در تار های عنکبوتی واهی گرائی پیچانیده میگردند.
این نکته اخیر در دوره های مختلف تغیر رژیم های سیاسی در افغانستان به یک فرهنگ محکوم ساختن گذشته های قبل از خویش و کتمان و سایه افگنی به اشتباهات خویش و تنها تعریف های مبالغه آمیز از خود مبدل شده و گذشته ها را عامل ( یکسره عوامل خارجی و یا وابسته گان استخبارات بیگانه) میدانند. با کمال تآسف این مهر زده ن ها بر بنیاد چیره بودن احساسات آشکار و یا پوشیده قومی و زبانی در روی زبان یا عقب زبان بیان میگردند.
به عنوان نتیجه باید گفت که: ضرورت است که در جامعه پر انقطاب کنونی ( داخل و خارج کشور) ، ما بجای ستایش و تعریف های مبالغه آمیز افراد و سیاسیون که در هرم قدرت قرار دارند، به ارزیانی های منصفانه ، عملکرد، پذیرش نقاط قوی و ضعف ( اشتباهات) ، تقویت مباحث و گفتگوهای انتقادی بپردازیم.
احترام به شخصیت ها و رهبران نباید مصئون دانستن آنها از اشتباهات خطا ها باشد بلکه به رسمیت شناختن کرامت انسانی، احترام به انسانیت و ارزش های انسانیست که هر گونه تعرض به شخصیت و حریم شخصی و فامیلی- خانواده گی خود بیان کاستی شخصیت و کاستی ارزش محوری طرف مقابل را بیان میکند.
به عنوان حسن ختام باید تذکر داد که جامعه که در آن صداقت بر تملق و چاپلوسی، نقد سازنده بر ستایش مبالغه آمیز و شایسته گی بر شهرت کاذب ارجحیت داشته باشد، زمینه مثبت و موثر برای رشد فردی، رشد وجدان، عدالت و توسعه تداوم و راه جامعه برای اعتماد و ثبات باز میگردد.
حکم سالم وجدانی در این اصل است که قبل از توصیف و یا بدگوئي مبالغه آمیز در برابر دیگران، اولن به ارزش های که برای خود مهم میدانید و بدانها معتقد هستید، حکم وجدانی و اخلاقی نمائید.









