محترم بصیر دهزاد

اثرات منفی کلتور توصیف و تمجید  مبالغه آمیز از افراد، رهبران سیاسی

و کارکرد های اجتماعی و سیاسی در حفظ عدالت، اعتماد و ثبات

 

کنفرانس ( علمی؟؟؟؟) طالبان در شهر کابل با تعریف و توصیف مبالغه آمیز ملا هیبت الله از جانب خودش  و برای خودش و کسب یک لقب دیگر بر القاب طولانی وی ( ستاره اسلامی شرق و غزب)  افزوده شد. کنفرانس که تنها تجلی من برآوردی ها ، نصیحت ها ( در سطح یک ملای قریه) بود  واو خودش را در جایگاه چوپان و مردم قریب به چهل میلیونی افغانستان را رمه تعریف کرد. او به عوض قانون ، حاکمیت قانون و نظام مبتنی بر ارزش های انسانی و ضمانت های قانونی، به نصیحت کردن  متوسل شد و به خودش مقام شرعی  ( تنها من وبس) ( شیخ الاسلام) داد.

  در این نوشته  بحث  مبالغه و توصیف و تعریف متفاوت با اصل و واقعیت را باید در یک تحلیل روان شناسی، اجتماعی و اخلاقی گرفت زیرا بکار گیری  این  مفهوم در حالیکه یک شیوه تعامل انسانی در تقویت اعتماد به نفس  ، ایجاد انگیزه و تحکیم روابط اجتماعی است و میتواند در تشویق رفتار و اعمال مثبت اثر بخش باشد  و لی از جانب دیگر  زمان که این توصیف ها و تمجید ها فراتر از اصل واقعیت ها و اثر بخشی ها ،  یعنی در سطح ( مبالغه، اغراق و غلو) و ستایش باشد، اهمیت فرد و کارکرد ش را میتواند به عدم صداقت، هدف های نامشروع، خود برتر بینی، و کاهش  آن صداقت ، اهمیت و فضیلتی مواجه سازد که فرد خودش و یا هموندان واطرافیانش به او نسبت میدهند.

این بدین معنی است که تعریف  و توصیف مبالغه آمیز به معنی نسبت دادن  ویژه گیها، توانائي و مهارت های فراتر از واقعیت به یک فرد است ، به گونه که  میان تصور از یک شخص ( رهبر) و عملکرد واقعی او تفاوت بزرگ وجود داشته و بدون شک در این مورد موضوع شخصیت پرستی ( کیش شخصیت) مطرح بحث میشود که در طول تاریخ اسیب های بزرگ را بر روابط اجتماعی، سیاسی و محاسبات قدرت وارد نموده است و جامعه را به بحران های بزرگ مواجه میسازد.

البته نباید از یک مسآله انکار نمود که مبالغه و تصور شخص از توانائی خود و داشتن قدرت فوق افراد دیگر یک مشکل و یا مریضی روانی است که این موضوع خارج بحث ما میشود.

انگیزه  بحث کلتور خود ستاسی و یا استفاده از کلمات و تعریف های مبالغه آمیز در ارزیابی ها، بررسی ها از شخصیت های گذشته  و حال، گروه های  اجتماعی و اتنیکی و یا منطقه  میباشد  که در میان حلقات سیاسی، شخصیت ها، بخش کلتور عامیانه ، بیان احساسات شخصی و دها مثال های دیگر وجود دارند  که  هر جامعه پر از انقتطاب های سیاسی، اتنیکی، مذهبی و فرهنگی در هر مقطع بدان مواجه است که جامعه افغانی ما نیز از این آسیب ها مبرا نیست و نبوده است.

برای بیان این موضوع یک فرد شعری از شاعر نستوه زبان دری-فارسی انوری  را بیاد آوردم که میگفت:

«کتاب مدح ترا آب بحر کافی نیست

که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم».

یا فردی در شعر شاعر نستو فاریابی که گفته است:

نه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای

تا بوسه بر رکاب قزل ارسلان دهد.

در اوضاع پچیده  انقطابی  در عرصه های سیاسی، زبانی و اتنیکی و مذهبی کنونی وطن ما  تبارز احساسات مبالغه آمیز ، توصیف های مبالغه آمیز  و هم چنان بدوگوئی ها و سیاه ساختن حریف های طرف سیاست ، زبان، قوم و مذهب  بطور مبالغه آمیز یکی از چالش های خطرناک تحریک احساسات ( در هر دو بعد)  میباشد.

استفاده تعریف های مبالغه آمیر بدون شک یک افاده تصنعی و واهی گرائی است که با اصل هویت، کرکتر، توانائی، خلاقیت و کارائی یک فرد، یک رهبر و یا یک گروه اجتماعی در تفاوت است و بیان یک تصویر غیر واقعی و اغوا کننده  میباشد.

در ادبیات نوشتاری و شفاهی  وطنی تعریف  و ستایش های ( پسوندی و پیشوندی) زیاد بکار گرفته میشوند مانند: ترین، لوی، مشر، ارشد، یگانه و یا کلمات مانند: بی نظیر ترین، بی مانند ترین، غیر قابل جاگزینی و دها کلمات دیگر.

از نظر روانی  یا روان شناسی اجتماعی تعلقیت یک فرد با یک منطقه ، زبان و و یا محل که در آن زاده  و بزرگ شده است، تعلقیت و رشته های عمیق  احساسی با محل و کلتور و سایر ارزش های فرهنگی که شخص در آن به رشد هویت خود رسیده و بخشی از شخصیت او را تشکیل داده است، توصیف های مبالغه آمیزی هم میتواند با اصل واقعیت در تفاوت باشد ( میوه ما در هیچ جای دنیا پیدا نمیشود، ، زیبائی منطقه ما به مانند بهشت روی زمین است. ما جنگجو هستیم، شهر ما مانند پاریس و لندن مقبول است و عیره ) این تصور های متفاوت از واقعیت را نمیتوان  بیشتر به نقد گرفت چونکه بخشی از روان اجتماعی همان منطقه است و هم هویت شخص بران گره خورده اند.

اما مسآله مورد بحث ما بیشتر بر توصیف و تعریف های مبالغه آمیز مرتبط میشوند  که میتواند تصور های واهی و ساخته گی  از رهبران گذشته، گروه های سیاسی ، افکار تعصب آمیز ، تفوق طلبی ، کوبیدن و سیاه ساختن افراد و شخصیت های سیاسی، اجتماعی و مذهبی  ارائه کند که میتواند مغضلات بزرگ را در همدیگر پذیری، انعطاف، ایجاد اهداف مشترک برای امروز و آینده کشور و سرنوشت یک ملت واحد ایجاد نماید.

یکی از آسیب های استفاده از توصیف و تعریف های مبالغه آمیز و یا ایجاد تصورات واهی و دور از واقعیت در این است که از یک جهت خطا ها و اشتباهات یک شخص،  یک رهبر پوشیده و زیر سایه توصیف قرار میگیرد و از جانب دیگر تمایل  درس گرفتن از اشتباهات، اعتراف  جسورانه بدانها و اصلاح اشتباه ایجاد نمیگردد و اصلاح در رفتار بوجود نمیآید.

فرهنگ توصیف و تعریف مبالغه آمیز خود تضعیف فرهنگ نقد پذیری و جلو گیری از اشتباهات را به وجود میآورد.

تعریف  و توصیف مبالغه آمیز زمانیکه در مورد افراد که در هرم قدرت سیاسی قرار د ارند و یا صاحب نفوذ اجتماعی باشند، میتواند فضای گفتگو و راه های حل سازنده را مانع گردد. به بیان دیگر انتقاد از یک رهبر مورد توصیف و تعریف مبالغه آمیر نوعی از بی احترامی و مخالفت علیه او تلقی میگردد.  

توصیف و تعریف مبالغه آمیز همچنان  وسیله یست برای فرهنگ تملق و چاپلوسی در وجود افراد  محافظه کار، شخصیت های استفاده جو و مفسد، قدرت طلب، تشنه رهبری و افرای دارای شخصیت های آسییب دیده که کاستی شخصیت و کم ارزشی فردی  خویش را با چنین تملق و پاپلوسی و استفاده از توصیف مبالعه رو پوشی وتلاشی برای  کسب مقام و جایگاه میکنند که با کارائي و شایسته گی شان در تفاوت بزرگ قرار دارد ،  از این درگاه باز عقده های روانی خویش را فرو نشانی نموده یک نوع شخصیت کاذب را کسب میکنند. بدون شک این روش در محیط علمی، اداری و سازمانی موجب جاگزینی بی عدالتی به عوض جاگزینی ارزش ها میگردد.

در اوضاع و شرایط پراز انقطاب کنونی  ما ، فرهنگ ستایش و تعریف مبالغه آمیر در میان حلقات سیاسی و اجتماعی ما در دو جهت  چالش برانگیر شده است:

یک : در توضیف مبالغه آمیز از رهبران گذشته و حال بر بنیاد  تعلقات  سیاسی ، اجتماعی و اتنیکی ( قومی) که هدف حفظ من براوردی تعلقات ، احساسات و تمائلات قومی اند.این گروه  قبل از این که رهبران و شاهان گذشته را در یک نقد و مقایسه نکات مثبت و منفی شان قرار دهند، بی بدیل، یگانه، وطنخواه، بی اشتباه و دها توصیف دیگر معرفی میکنند.

دوم:  اینکه رهبران گذشته را با نفرت ناشی تفاوت اعتقاد های سیاسی ، تمائلات قومی و مذهبی مبالغه آمیز به محکومیت، دشنام (حتی تعرض به مقدسات فامیلی و خانواده گی) و شجره کشی های قومی و تباری میگیرند، یا  اینکه به آسانی  حکم افراد و شخصیت های سیاسی را با روابط  استخبارات خارجی  نموده  که بدون شک خود را  دچار محدودیت فکری جانبدارانه ، غیر واقعی  نموده  و در تار های عنکبوتی واهی گرائی پیچانیده میگردند.

 این نکته اخیر در دوره های مختلف تغیر رژیم های سیاسی در افغانستان به یک فرهنگ محکوم ساختن گذشته های قبل از خویش و کتمان و  سایه افگنی به اشتباهات خویش و تنها تعریف های مبالغه آمیز از خود  مبدل شده و گذشته ها را عامل ( یکسره عوامل خارجی و یا وابسته گان استخبارات بیگانه) میدانند. با کمال تآسف این مهر زده ن ها  بر بنیاد چیره بودن احساسات آشکار و یا پوشیده قومی و زبانی  در روی زبان یا عقب زبان  بیان میگردند.

به عنوان نتیجه باید گفت که: ضرورت است که در جامعه پر انقطاب کنونی ( داخل و خارج کشور) ، ما بجای ستایش و تعریف های مبالغه آمیز افراد و سیاسیون که در هرم قدرت قرار دارند، به ارزیانی های منصفانه ، عملکرد، پذیرش نقاط قوی و ضعف ( اشتباهات) ، تقویت مباحث و گفتگوهای انتقادی  بپردازیم.

احترام به شخصیت ها و رهبران نباید مصئون دانستن آنها از اشتباهات  خطا ها  باشد بلکه  به رسمیت شناختن  کرامت انسانی، احترام به انسانیت و ارزش های انسانیست که هر گونه تعرض به شخصیت و حریم شخصی و فامیلی- خانواده گی  خود بیان کاستی شخصیت و کاستی ارزش محوری طرف مقابل را بیان میکند.

به عنوان حسن ختام باید تذکر داد که جامعه که در آن صداقت بر تملق و چاپلوسی، نقد سازنده بر ستایش مبالغه آمیز و شایسته گی بر شهرت کاذب ارجحیت داشته باشد، زمینه مثبت و موثر برای رشد فردی، رشد وجدان، عدالت و توسعه تداوم و راه جامعه برای اعتماد و ثبات باز میگردد.

حکم سالم وجدانی در این اصل است که قبل از توصیف و یا بدگوئي مبالغه آمیز در برابر دیگران،  اولن به ارزش های که برای خود مهم میدانید و بدانها معتقد هستید، حکم وجدانی و اخلاقی نمائید.

 

عقاید نویسنــــدگـان لـــزوما نظــر هـــوډ نمی باشــد